Word nu vriend van het CBG! >>
gen.magazine 04-2016 Het interieur als decor van het huiselijk leven Werelden vol verhalen
Familieverhalen op de kaart
Leven onder de maat
Smerige stegen, gevallen vrouwen
Anne von Daehne
Penseelprinses tussen militairen
Views
2 months ago

gen.magazine 04-2016

  • Text
  • Huis
  • Jaar
  • Eeuw
  • Waar
  • Familie
  • Dossier
  • Onderzoek
  • Haard
  • Zoals
  • Leven
  • Www.fizz.nl
Magazine voor familiegeschiedenis

3 4 Het contrast tussen

3 4 Het contrast tussen de Oudhollandse eetkamer- en de Franse saloninrichting is karakteristiek voor het laatnegentiende-eeuwse elite-interieur. De ronde eettafel valt hier uit de toon, want die hoort naar goed Oudhollands voorbeeld vierkant te zijn. Bemmel, Huis Centurio, omstr. 1925. Coll. K. Fontein Strootman Dat de markt voor dienstbodes krap was, blijkt uit het feit dat een van de meisjes een bril draagt, wat in die tijd gezien werd als een arbeidshandicap. Hoewel dit een voorbeeld van een laat negentiende-eeuwse inrichting is, werd de inrichting getuige een foto uit de jaren twintig niet gemoderniseerd. Alleen de eetkamerstoelen met hoge rug werden vervangen door stoerdere exemplaren. Bemmel, Huis Centurio, 1918. Coll. K. Fontein Strootman Voorbeeldfunctie Dienstbodes waren ook de culturele bemiddelaars tussen de standen. Zij zagen met eigen ogen hoe de elite leefde en woonde. Zij hadden vooral een nauwe betrokkenheid bij de inrichting en het meubilair dat ze wekelijks moesten afstoffen en op gezette tijden in de was moesten zetten. Als deze meisjes trouwden en een eigen huishouding opzetten, waren hun ideeën en idealen gevormd. De dienstbode als culturele bemiddelaar verklaart ook waarom de twee contrasterende inrichtingsstijlen van de eetkamer en de salon in de huizen van de elite zo’n belangrijke rol zijn gaan spelen in de inrichting van de woonkamers van de lagere standen. We hebben het dan over de eerste helft van de twintigste eeuw, toen woonbladen nog geen voorbeeldfunctie vervulden. De enkele bladen die er waren, zoals De Vrouw en haar Huis, richtten zich op de vrouw uit de hogere standen. De contrasterende inrichtingsstijlen van de eetkamer en de salon in het laatnegentiende-eeuwse elite-interieur worden goed geïllustreerd door een foto die beslist onderdeel is geweest van een serie interieurfoto’s, van zo’n huisalbum dus. (3) De foto biedt een doorkijkje van de salon naar de eetkamer. De salon is ingericht met kopieën van het frêle ‘vrouwelijke’ Franse meubilair in Lodewijk XV-stijl, die verwijst naar de frivole levensstijl van de aristocratie aan het einde van de achttiende eeuw, terwijl de eetkamer ingericht is met het stoere, meer met mannen geassocieerde ‘Oud-Hollandsch’ meubilair, kopieën van de karakteristieke zeventiende-eeuwse bolpoot-stoelen en tafels. Ook de hele aankleding van de eetkamer, van de wandversiering met borden tot de tinnen snuisterijen en Chinese kommen op de kast, moest de sfeer van de Gouden Eeuw oproepen. Deze Oudhollandse inrichting van de eetkamer van de elite wordt het model waarnaar de woonkamers van de lagere standen worden vormgegeven – met de tafel in het midden van de kamer in plaats van voor het raam. (10) In de jaren dertig ontstond er ook een Oudhollandse variant van het zitkamerameublement, bestaande uit tenminste twee fauteuils, een rond salontafeltje en een dressoir. Dit type oldfinish meubilair, waar de gevlamde bijtslaag een antiek tintje moest geven aan houtsoorten die minder nobel waren dan eiken, was bijzonder populair in de jaren veertig en vijftig. (5, 13) In de krappe woonkamertjes van die tijd werden deze bolpoot-fauteuils excentrisch geplaatst, want de eettafel bleef pontificaal in het midden van de kamer staan. Zo kregen de fauteuils een plek naast de kachel of bij het raam en in dat geval was daar vaak nog plek voor een salontafeltje. (15) Het dressoir stond tegen de wand en fungeerde naast de schoorsteenmantel als het tweede huisaltaar. Aangezien middenstandshuizen wel over een voor- en achterkamer beschikten, koos zeker de hogere middenstand in navolging van de elite voor een eleganter vormgegeven zitkamerameublement met frêle tafeltjes maar wel met logge, geheel gestoffeerde crapauds. De cultuurhistorische waarde van het amateurkiekje Door het letterlijk onpersoonlijke karakter van fotoreeksen van het interieur hebben de erven deze albums veelal afgestaan aan archieven. Daar is dit genre oververtegenwoordigd. Als album of als losse fotobladen zijn ze in stadsarchieven terug te vinden op huisadres. Bij het CBG zijn ze daarentegen op familienaam gerubriceerd. Al met al is er in de archieven beduidend meer informatie beschikbaar over het elite-interieur dan over het De boodschap 'lach eens tegen het vogeltje' drong maar langzaam door 30 gen. DOSSIER HUIS EN HAARD

5 6 Het karakteristieke bolpoot-meubilair wordt hier liefdevol in de was gezet en geboend tot hoogglans. Deze amateurfoto uit 1953 is uniek, niet alleen omdat hij een alledaagse handeling weergeeft die zelden gefotografeerd is, maar ook omdat hij toont dat deze amateurfotograaf oog heeft gekregen voor het fotogenieke van de spiegeling in het glanzende tafelblad en voor een goede compositie. Coll. H.J. Bode De lezende vrouw is een geliefde beeldconventie bij fotoamateurs. Hier poseert een modern geklede en gekapte dochter omstreeks 1928 in het laat negentiende-eeuwse interieur van haar ouders met nog een olielamp in de hoek. Dat de foto eind april genomen is, zien we niet alleen aan de vaas met tulpen, maar ook aan het ontbreken van de kachel die traditiegetrouw met Pasen werd weggehaald. De dochter zit voor de lege schouw die afgedekt is met een kleed. Gezien haar onscherpe gezicht heeft ze net niet lang genoeg haar hoofd stil gehouden. Coll. M. Haak interieur van de gewone man en vrouw. Om die reden zijn familiekiekjes een noodzakelijke aanvulling en van grotere cultuurhistorische waarde dan misschien gedacht, omdat ze door middel van de afgebeelde personen gedragsconventies en woonpraktijken weergeven. Afgezien van de spaarzame literaire beschrijvingen zijn deze familiekiekjes en de latere beelddocumentatie als smalfilm en video onze enige bron over het huiselijk leven in eerste helft van de twintigste eeuw. Natuurlijk moeten we ons realiseren dat de kiekjes vaak een geflatteerd en gearrangeerd beeld van het huiselijk leven geven, of zoals Boudewijn de Groot zong ‘zo vals getuigen van een blije jeugd’, want de rituele hoogtepunten als kerst, verjaardagen en familiebijeenkomsten zijn overgedocumenteerd, terwijl documentatie van de banale dagelijkse praktijken vrijwel ontbreekt. Hoewel de fotografie aan het begin van de negentiende eeuw door pioniers tot wasdom is gebracht en het beroep van fotograaf zo rond het midden van de eeuw ontstond, bleven ook amateurs actief en werd het een prestigieuze hobby voor mannen en vrouwen. Zo was de voorname Haagse dame Alexandrine Tinne (1835-1869), bekend van haar ontdekkingstochten, een van de eerste Nederlandse vrouwen die de fotografie uit liefhebberij beoefende en met professionele apparatuur werkte en zelfs een eigen donkere kamer had in een rijtuigje. Aan het eind van de negentiende eeuw nam de amateurfotografie een grote vlucht. Onder deze groep amateurs bevonden zich nogal wat artsen en specialisten. Waarschijnlijk doordat zij beroepshalve met de röntgenfotografie te maken hadden, waren ze sneller met het medium vertrouwd en zagen ze ook het nut van de fotografie voor hun vak. Deze foto-amateurs waren – wellicht uit onkunde – experimenteler ingesteld dan de professionele studiofotograaf. Zij zochten hun onderwerpen niet in gearrangeerde studio-opstellingen maar in het dagelijks en vooral het huiselijk leven. Niet alleen het fotograferen moest geleerd worden, maar ook het poseren. Toen de sluitertijd van camera’s steeds korter werd, hoefde men minder plechtstatig te zitten en konden er lossere houdingen aangenomen worden, maar glimlachen op de foto deed men niet. Voor Nederland kunnen we de opkomst van de fotoglimlach vrij precies dateren. Het tijdschrift Panorama schreef in 1913 een fotowedstrijd uit en de winnende foto werd een portret van een glimlachend kind met als evidente titel ‘De glimlach’. De foto werd daarna onmiddellijk door een tandpastafabrikant als reclamefoto gebruikt. Toch drong de boodschap ‘lach eens tegen het vogeltje’ maar langzaam door. Dat maakt dat familieleden op oude kiekjes vaak zo zuurtjes overkomen. Pas in de jaren vijftig kon er een lachje af. Huiselijke taferelen Met de introductie van het ‘boxje’, de zwarte rechthoekige Kodakcamera waarin de glasplaten door een filmrolletje vervangen waren, werd de fotocamera en het fotograferen in het begin van de twintigste eeuw voor een grotere groep amateurs bereikbaar. In de jaren twintig was er zelfs een reclameactie waarmee met bonnetjes gespaard kon worden voor een Kodakcamera en konden ook dienstbodes zich een fototoestel permitteren. Zo ontwikkelde een jonge onderwijzeres zich in de jaren twintig tot verdienstelijk amateurfotografe getuige de ingestuurde foto’s waaruit een beroepsmatige perfectie spreekt. De openingsfoto van dit artikel is van haar hand en behalve haar ouders en een vriendin heeft ze ook zichzelf al fotograferend vereeuwigd in de spiegel. Voor de stabiliteit van het beeld heeft ze het boxje op een stapel boeken en kistjes geplaatst en tuurt ze in de zoeker om op het juiste moment af te drukken.(1) Ze heeft het beeld zorgvuldig geënsceneerd, want de tafel waarachter haar ouders tronen, is voor de kachel geschoven en het theekastje is in de deuropening gezet. De vriendin heeft waarschijnlijk een lamme hand gekregen van het enige tijd vasthouden van de bemutste theepot zwevend boven een kopje. Geen van allen kijken ze in DOSSIER HUIS & HAARD gen. 31

Login met uw persoonlijke gebruikersnaam om volledig toegang te krijgen tot de magazines.
Gebruikersnaam: eerste 3 letters achternaam (zonder tussenvoegsel) + vriendnummer
Jan de Boer met Vriendnr. 1234 wordt 'Boe1234'. (Vriendnummer staat op adressticker gen. boven uw naam)
Wachtwoord: uw postcode (voorbeeld: 1111AB)

MAGAZINES WEB

gen.magazine 04-2016
genealogie
gen.magazine 03-2016
genealogie
gen.magazine 02-2016
genealogie
gen.magazine 01-2016
genealogie
gen.magazine 04-2015
genealogie
gen.magazine 03-2015
genealogie
gen.magazine 02-2015
genealogie
gen.magazine 01-2015
genealogie

gen. magazine is een uitgave van Centraal Bureau voor Genealogie.