Word nu vriend van het CBG! >>
gen.magazine 04-2016 Het interieur als decor van het huiselijk leven Werelden vol verhalen
Familieverhalen op de kaart
Leven onder de maat
Smerige stegen, gevallen vrouwen
Anne von Daehne
Penseelprinses tussen militairen
Views
2 months ago

gen.magazine 04-2016

  • Text
  • Huis
  • Jaar
  • Eeuw
  • Waar
  • Familie
  • Dossier
  • Onderzoek
  • Haard
  • Zoals
  • Leven
  • Www.fizz.nl
Magazine voor familiegeschiedenis

Het merendeel van de

Het merendeel van de amateurkiekjes werd niet ingelijst maar met veel liefde en aandacht in albums geplakt, losjes gerangschikt op de donkere ondergrond en voorzien van fraaie handgeschreven teksten in witte inkt: opa die een zender zoekt op het grote radiotoestel en oma die het zelf bij elkaar gespaarde Verkade-album over de cactussen leest. Coll. N. Lambrechts 7 de lens, iedereen lijkt verzonken in de eigen activiteiten: vader leest de krant en moeder breit. Ook voor foto-amateurs was het voorbeeld van de schilderkunst leidend en vooral de zeventiende-eeuwse genreschilderkunst was een bron van inspiratie voor het vastleggen van huiselijke taferelen waarin vooral vrouwen en kinderen de hoofdrol spelen. Aanvankelijk figureerden dan ook de vrouwelijke familieleden als de dochter, echtgenote, zus of moeder als fotomodel, want de amateurfotografie was vooral een hobby van mannen. De overeenkomst met de zeventiende-eeuwse genreschilderkunst is dat de afgebeelde vrouwen de beschouwer niet aankijken, maar gespeeld verdiept zijn in hun vrouwelijke bezigheden als handwerken, lezen of pianospelen. (6, 7, 11, 14) Het zijn dus geen portretten, en ook geen mislukte pogingen daartoe, maar zorgvuldig gearrangeerde beeldconventies, waartoe ook de professionele fotograaf zich soms liet verleiden. (13, 20) Dat de professionele beelden haarscherp zijn en de amateurbeelden veelal onscherp of overbelicht, geeft aan dat de amateurfotografie nog in de kinderschoenen stond. 'Kijk eens naar het vogeltje' Binnen de fotocategorie ‘personen in interieur’ treedt in de naoorlogse jaren een zichtbare verandering op, want de genrefotografie maakt plaats voor het familieportret in interieurverband, waarbij het er juist om gaat dat iedereen in de lens kijkt. Met het fotoportret in het interieur wordt door de negentiendeeeuwse amateurfotografen al geëxperimenteerd, niet altijd met evenveel succes. (9) In hun kielzog komen ook vakfotografen hun studio uit en maken haarscherpe familieportretten in het interieur. (12, 19) Ook in dit genre ontstaan in de jaren twintig beeldconventies die niet zozeer uit de schilderkunst komen, maar eerder een afspiegeling zijn van de heersende man-vrouwverhouding en dan vooral van ideeën over de ondergeschikte positie van de gehuwde vrouw en haar dienende rol als huisvrouw, echtgenote en moeder. Vanuit dat idee worden vrouwen staand afgebeeld terwijl mannen zitten, en zijn vrouwen bezig terwijl mannen relaxen of worden bediend. (17, 19) De kiekjes uit de jaren vijftig drukken uit dat de man als kostwinner recht heeft op zijn welverdiende rust waarvan hij mag genieten in zijn eigen rookstoel luisterend naar de radio. De rugleuning van de rookstoel kon in de relaxstand gezet worden, zodat vader uit zijn werk een tukje kon doen. (14, 23) De toegenomen vrije tijd door de arbeidstijdverkorting van kostwinners, de AOW waardoor ouderen de nieuwe leisure class worden, en de toegenomen welvaart in de vorm van televisietoestellen, grammofoons, en bandrecorders – het is allemaal van de kiekjes af te lezen. (22) Er wordt een kaartje gelegd, een gekoeld pilsje gedronken, en er wordt vooral stevig gepaft, getuige de vele asbakken en rookpoten.(8, 15) Dat laatste resulteerde weer in het nieuwe fenomeen van de rookverdrijver, die tegenwoordig neutraal als waxinelichthouder door het leven gaat. (21) Die toegenomen welvaart wordt vooral geëtaleerd in de woonkamer en gaat tot de jaren zeventig aan de keuken, het domein van de huisvrouw, voorbij. (24) Met de opkomst van het doe-het-zelven in de jaren zestig, als vrijetijdsbesteding van de kostwinner, krijgen eerst de representatieve vertrekken als woonkamer en gang een facelift, vaak in de vorm van een ‘hippe’ schrootjeswand of -plafond met ingebouwde spotjes; daarna komen de slaapkamers aan de beurt en uiteindelijk de keuken en nog veel later de wc en badkamer. (25) De meisjeskamer Die ontbrekende aandacht bij de naoorlogse amateurfotografen voor andere vertrekken dan de woonkamer is verklaarbaar, want in slaapkamers was je alleen om te slapen. Bovendien konden weinigen zich een slaapkamerameublement veroorloven, mede omdat voor de toilettafel die daar deel van uitmaakte, geen ruimte was in de krappe slaapkamers. Als er wel ruimte was voor een toilettafel, dan werd die trots gefotografeerd. Ook de toilettafelset bestaande uit borstel, handspiegel en parfumverstuiver was een luxe-accessoire waarmee menig vrouw zich een filmster waande. (26) De veranderde functie van de meisjesslaapkamer in een zit-slaap-studeerkamer was dan ook een kleine revolutie, die in eerste instantie gericht was op een minder slaapkamerachtige aankleding. (28) Als eerste kreeg het bed een mooie sprei zodat het minder op een bed leek en meer op een divanbank. Natuurlijk was er een bureautje om het huiswerk aan te maken en als de ruimte het toeliet dan werd het 32 gen. DOSSIER HUIS EN HAARD

8 Aan dit interieur, dat gezien de fraaie lamp in de jaren twintig gecreëerd is, is dertig jaar later weinig veranderd. Behalve het nieuwe tafelkleed, dat hier met plastic wordt beschermd. Oma zit met schort voor en kunstgebit uit een kaartje te leggen met haar kleinzoon, die vooral aandacht heeft voor de puppy in opa's arm. De Coca-Cola kalender aan de muur is een teken van de nieuwe tijd, maar de thee- en suikerbusjes op het plankje bij de schouw verwijzen naar vroegere tijden toen er in de kamer op de kachel gekookt werd. Roosendaal, omstr. 1960. Coll. L. Roos gecompleteerd met een ‘zitje’ bestaande uit een rotanstoeltje en een tafeltje. Zonder verwarming in de winter kwam van deze dubbelfunctie weinig terecht, desondanks was het een breed gedeeld ideaal onder tienermeisjes in de jaren zestig – mede mogelijk geworden doordat Nederlandse gezinnen wat ruimer gehuisvest werden, en de grootste woningnood voorbij was. 9 Dit is een redelijk geslaagde portretfoto die amateurfotograaf Pieter de Clercq maakte van zijn oudste dochters Petronella en Elisabeth in hun rommelig boudoir annex schildersatelier - een hype onder gegoede jongedames. Dat de sint-bernardshond mee op de foto gaat is bijzonder, want honden waren toen nog geen gebruikelijke huisdieren, en al helemaal niet in de stad. In de liefde voor de hond als huisdier is de elite toonaangevend geweest. Amsterdam, Herengracht, 1899. Coll. D.C. de Clercq Het babyfotoalbum Als geen ander medium maakt de amateurfotografie de prominente plek van kinderen in het naoorlogse interieur zichtbaar. Ouders leggen vaak voor ieder kind een apart fotoalbum aan. Dat begint al bij een babyfotoalbum, want een ongedocumenteerde jeugd is een modern trauma geworden. Veel ingestuurde foto’s vallen in de categorie ‘Pappie gaat weer foto’s maken’, naar de titel van het liedje uit 1958 van het kinderkoor De Leidse Sleuteltjes, dat nota bene in opdracht van de Stichting ter Bevordering van de Amateurfotografie is geschreven, en het toepasselijke refrein heeft ‘Leuke kiekjes zijn voor later de allergrootste schat op aard’. Foto’s van een parmantige kleuter die enthousiast naar de kersstal wijst, een beduusd kleintje dat onder toeziend oog twee kaarsjes op de verjaardagstaart mag uitblazen, een kind dat te midden van de kerstcadeautjes zit, een meisje in een mooie jurk zingend voor de kerstboom ‘met echte kaarsjes’, zoals de toelichting luidde. (21, 27, 29) Het zijn allemaal hoogtepunten in een kinderleven, die vooral herinnerd worden omdat ze op foto vastgelegd zijn. De emotionele waarde van deze familiekiekjes blijkt uit het feit dat fotoalbums altijd het eerst genoemd worden als er gevraagd wordt wat men meeneemt als het huis in brand zou vliegen. Er is geen groter contrast denkbaar dan met de verweesde huisalbums die door de erven aan de archieven zijn afgestaan, omdat ze geen emotionele maar hooguit een documentaire waarde hebben. • Irene Cieraad is cultureel antropoloog en als senior onderzoeker verbonden aan de afdeling Architectuur (leerstoel Interiors) van de Technische Universiteit Delft, en auteur van onder andere Honderd jaar wonen in Nederland 1900-2000. DOSSIER HUIS & HAARD gen. 33

Login met uw persoonlijke gebruikersnaam om volledig toegang te krijgen tot de magazines.
Gebruikersnaam: eerste 3 letters achternaam (zonder tussenvoegsel) + vriendnummer
Jan de Boer met Vriendnr. 1234 wordt 'Boe1234'. (Vriendnummer staat op adressticker gen. boven uw naam)
Wachtwoord: uw postcode (voorbeeld: 1111AB)

MAGAZINES WEB

gen.magazine 04-2016
genealogie
gen.magazine 03-2016
genealogie
gen.magazine 02-2016
genealogie
gen.magazine 01-2016
genealogie
gen.magazine 04-2015
genealogie
gen.magazine 03-2015
genealogie
gen.magazine 02-2015
genealogie
gen.magazine 01-2015
genealogie

gen. magazine is een uitgave van Centraal Bureau voor Genealogie.