Word nu vriend van het CBG! >>
gen.magazine 04-2016 Het interieur als decor van het huiselijk leven Werelden vol verhalen
Familieverhalen op de kaart
Leven onder de maat
Smerige stegen, gevallen vrouwen
Anne von Daehne
Penseelprinses tussen militairen
Views
2 months ago

gen.magazine 04-2016

  • Text
  • Huis
  • Jaar
  • Eeuw
  • Waar
  • Familie
  • Dossier
  • Onderzoek
  • Haard
  • Zoals
  • Leven
  • Www.fizz.nl
Magazine voor familiegeschiedenis

portret & verhaal

portret & verhaal Haardpoppen, kamerpoppen of gangpoppen worden ze genoemd en in het Engels ‘dummy boards’ of ‘silent companions’: platte houten mensfiguren die zo zijn beschilderd dat het net lijkt alsof er echt personen in de kamer staan. Die laatste Engelse benaming geeft iets weer van de functie die hun wel is toegedicht. Ze zouden gezelschap hebben geboden op eenzame avonden of staand in de gang of voor het raam inbrekers hebben afgeschrikt. Sommige haardpoppen zijn neergezet ter versiering van het zwarte gat dat de haard in de zomer is, terwijl er ook exemplaren bekend zijn met brandschade, die zo te zien werkelijk als haardscherm gebruikt zijn. Vooral als de haardpop in het halfdonker staat, zo is opgesteld dat hij een schaduw kan werpen, en als de rand van de plank aan de achterkant is afgeschuind zodat je de dikte niet kunt zien, worden je ogen bedrogen. Het decoratiestuk vormt zo een trompe-l’oeil voor de bezoeker, een visuele grap. De vroegste haardpoppen zijn gemaakt in het begin van de zeventiende eeuw. Vooral in Engeland werden ze populair, zodat daar ook een meer seriematige productie ontstond. De figuren stellen onder andere dienstmeiden met bezem of theeservies voor, appel schillende vrouwen, mannen met diverse attributen, kinderen, varkentjes en katten. Militaire figuren werden gebruikt bij de ingang van wervingsbureaus voor soldaten. Maar het begon waarschijnlijk met gelijkende portretten. De geportretteerde werd direct als haardpop vereeuwigd, of een bestaand schilderij werd als model gebruikt. Daarvan zijn meerdere voorbeelden bekend. Zo is er op kasteel Twickel een stel haardpoppen van een jongen en Bronnen & literatuur J. de Kleyn, 'Decoratieve figuren in huis', Antiek 3, nr. 3 (1966) 31-36; A. en C. Scott, Dummy board figures (Cambridge 1966); H. Wonink, Twickel. Zijn Heeren en vrouwen, zijn have en goed (z.p. 1986) 84; C. Graham, Dummy boards and chimney boards (Haverfordwest 1988); J.B. Bedaux en R. Ekkart (red.), Kinderen op hun mooist (Gent 2000) 227-229; documentatie 'Haardpoppen' van Rudi Ekkart. Haardpoppen: levensecht gezelschap meisje, dat is gebaseerd op Jacob Gerritsz Cuyps portret van Jacob, Elisabeth en Cornelia Francken uit 1635, dat zich nu in het Dordrechts Museum bevindt. De houten figuren werden waarschijnlijk, aan de schilderstijl te zien, pas in de negentiende eeuw gemaakt en waren dan ook niet bedoeld als echt portret. Het haardgroepje in museum Huis Van Gijn, voorstellende de drie oudste kinderen van de Engelse koning Karel I met twee hondjes, zal door de beschouwers echter wel herkend zijn, want het was afgeleid van een schilderij, eveneens uit 1635, door de beroemde hofschilder Anthony van Dyck (1599-1641). Net zoals de haardpoppen Willem II (1626-1650) en Mary Stuart (1631-1660), waar in ieder geval vijf versies van zijn die onderling net wat verschillen maar die duidelijk afgeleid zijn van de portretten die Van Dyck van deze jonge echtelieden maakte. Het stel dat hier wordt afgebeeld, bevindt zich op Paleis Het Loo. Ten opzichte van hun huwelijksportret in het Rijksmuseum hebben deze Willem en Mary opmerkelijk gedrongen figuren. Willem draagt als haardpop opvallende laarzen en heeft een stok bij zich. De kleur van Mary’s jurk is anders en haar huwelijksbroche ontbreekt. Maar ook zij heeft nu een soort stok in de hand. De kinderen hebben elkaars hand moeten loslaten om elk aan een kant van de haard te kunnen staan. Marieke de Natris Documentalist portreticonografie RKD - Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis 48 gen. DOSSIER HUIS EN HAARD

Anoniem, naar Anthony van Dyck, Mary Stuart (1631-1660) en Willem II (1626-1650), haardpoppen, hout, resp. 117 en 119 cm. Coll. Paleis Het Loo, bruikleen van Geschiedkundige Vereniging Oranje-Nassau DOSSIER HUIS EN HAARD gen. 49

Login met uw persoonlijke gebruikersnaam om volledig toegang te krijgen tot de magazines.
Gebruikersnaam: eerste 3 letters achternaam (zonder tussenvoegsel) + vriendnummer
Jan de Boer met Vriendnr. 1234 wordt 'Boe1234'. (Vriendnummer staat op adressticker gen. boven uw naam)
Wachtwoord: uw postcode (voorbeeld: 1111AB)

MAGAZINES WEB

gen.magazine 04-2016
genealogie
gen.magazine 03-2016
genealogie
gen.magazine 02-2016
genealogie
gen.magazine 01-2016
genealogie
gen.magazine 04-2015
genealogie
gen.magazine 03-2015
genealogie
gen.magazine 02-2015
genealogie
gen.magazine 01-2015
genealogie

gen. magazine is een uitgave van Centraal Bureau voor Genealogie.